Bijdragen van Tom Mulder
Geheugen van de Amsterdamse tram

<< terug naar index Tramcolumns

volgende column >>

Tramcolumn 156

Share |

BRAND BIJ C & A IN HOTEL POLEN EN IN HET PALEIS VOOR VOLKSVLIJT
(090412)
Foto's van Tom Mulder tenzij anders vermeld
tommulder@amsterdamsetrams.nl

Iedereen krijgt in zijn leven verjaardagscadeaus, die hij zn hele leven lang nooit meer vergeet en dus ook verdiend heeft. Misschien was je getuige van deze ongekend grote Amsterdamse fik en anders heb je het mogelijk van horen zeggen. Het gebeurde op een vrijdagnacht/zaterdagmorgen 16 februari 1962.

Het was een winderige, winterse, erg onaangenaam koude zaterdag met temperaturen ver onder nul. Dus een mooie dag voor een brand. Het was niet zomaar een brandje op de zoveelste etage van het klassieke, dominante C & A-gebouw met de doorgang naar de Nieuwendijk tegenover het Beursplein. Het hele pand plus de 1962-winterkledingcollectie stond in lichterlaaie.


Per gratis tram naar C&A! Lijn 4 met de 548+1000, Frederiksplein, 6-4-1963. C&A had toen een tijdelijke vestiging aan het Europaplein, na de brand in het warenhuis aan Damrak/Nieuwendijk.
foto: C. van Mechelen

Door de kou en het intensieve blussen was het C & A-gebouw al heel snel en dagenlang een ijspaleis met langs het hele gebouw erg grote, creatieve ijspegels. Uiteraard had de brand gevolgen voor het tramverkeer, dat een aantal dagen via de Dam, de Mozes en Aaronstraat, de Nieuwe Zijds Voorburg en de Prins Hendrikkade naar het CS werd omgeleid en op die wijze de haltes op het Stationsplein bereikte. Andersom ging het uiteraard ook via de Nieuwe Zijds weer terug. Ik zie nog zo de 491 op lijn 25 voor me toen deze via het oude lijn 17-spoor de Prins Hendrikkade bereikte.


16 februari 1963 - het totaal uitgebrandde gebouw van C&A op het Damrak
foto: embedded ANP Historisch Archief

Toen C & A was uitgebrand, bleek het gebouw zo te zijn beschadigd, dat vrij snel werd besloten het te slopen en te vervangen door nieuwbouw. Maar dat duurde best een tijdje. Natuurlijk was de gigafik voor alle Amsterdammers het gesprek van de week. Toen het nieuwe C & A-gebouw na meer dan een jaar in gebruik werd genomen, huurde C & A bij het GVB op 27 april 1963 twee drieasserstellen van lijn 4, die voorzien van erg grote stickers, lieten weten, dat je toch echt bij C & A moest zijn. Zon dik vijftien jaren later, nu op 9 mei 1977, was het weer raak! Nu was Hotel Polen aan de beurt. Het stond aan het Rokin, vlakbij de Dam. Hier verliep de brand veel dramatischer, omdat 33 gasten van het hotel de brand niet overleefden. De invloed, die de Hotel Polenbrand op het tramverkeer had, was minder dramatisch dan de C & A-brand.

Het Rokinverkeer werd vrij snel hervat. Gelukkig zijn er relatief weinig grote branden geweest in Amsterdam. Maar over de grootste brand zal er in Amsterdam nog lang gesproken zijn. Veertig jaar na dato was er in Amsterdam nog een grote leegte op de plek waar op 18 april 1929 het erg grote Paleis voor Volksvlijt, dat niet kon branden, afbrandde. Het gigagebouw van de Nederlandse Bank staat nu op de plaats van het Paleis voor Volksvlijt.


Paleis voor Volksvlijt - 1890
foto is van Jacob Olie (public domain ivm het verlopen van auteursrecht)

Deze drie erg grote branden zullen dagenlang een grote invloed hebben gehad op de Amsterdamse tramloop. Geheel iets anders was de opmerkelijke, continue verzakking van de tramsporen door grondverzakkingen in de Marnixstraat tussen de Stadsschouwburg en het Americain Hotel, die tenslotte zon jaar of tien terug werd gestopt door het toebrengen van extra zand onder de tramsporen en het ophogen van de rails.


Paleis voor Volksvlijt tijdens de brand op 18 april 1929
prentbriefkaart uit de verzameling van Ad Tiggeler

Een dergelijke kuil was ook ontstaan op de voormalige halte van de lijnen 7 en 10, richting oost, op de Weteringschans bij het Weteringcircuit. Ik schrijf nu zeker over veertig jaar geleden. Maar beide verzakkingen hadden hetzelfde karakter. Op de Weteringschans ging je eerst door de kuil, voordat je de stopplaats op de kop van de halte bereikte. Ik wil niet de stadsarcheoloog spelen, maar de kuilen lijken plekken waar destijds, ver voor de bebouwing, sloten liepen.

Eventuele fouten voorbehouden (red.)

 
<< terug naar index Tramcolumns

volgende column >>

omhoog

laat een berichtje achter

 

Bezoekersteller

eXTReMe Tracker