Historie van tramlijn 25
Geheugen van de Amsterdamse tram

Share |

President Kennedylaan - Vijzelstraat - CS - Passagiersterminal

door: Cor Fijma


Video van lijn 25 van het traject Pres. Kennedylaan - Scheldestraat
opname van Jos Wiersema en Jan Loman
- 300907
- voor afspelen heeft u een FlashPlayer nodig -
"Met de tram door de Rivierenbuurt" is onderdeel van
Trams in de Rivierenbuurt op www.geheugenvanplanzuid.nl

De lijn met het blauw-wit-blauw met de gouden letters. Althans, zo was het ooit. Goudkleurige letters op de koersborden. In 1949 verschenen er drieassers op de lijn en daarmede verdwenen de gouden kopkoersborden. De gouden letters waren sindsdien beperkt tot de ‘zijlat’ die de drieassers aan de in- en uitstapzijde nog voerden. Sinds de komst van de gelede wagens en hun opvolgers zijn er nog slechts lijnkleuren op lijnfilms.


Lijn 25 begon met grootbordeswagens. De foto toont de 336 in de bocht van de Prins Hendrikkade / Damrak in 1930.
Fotograaf onbekend.

Lijn 25 ging van start op 3 april 1930 op de route Amstellaan (thans Vrijheidslaan) – Noorder Amstellaan (thans Churchilllaan) – Stationsplein. Het beginpunt lag even ten westen van de kruising met de Amsteldijk.


Lijn 25 met een blauwe motorwagen met grote middeninstapbijwagen voor de bekende wolkenkrabber van Staal op het Daniël Willinkplein (thans Victorieplein), 1932.
Fotograaf onbekend.

Specifiek voor lijn 25 was het links houden op de Amstellaan en op de Noorder Amstellaan. Op het stukje tussen Amstellaan en Noorder Amstellaan werd echter rechts gehouden. Na 1945 zijn de betrokken wegindelingen veranderd en houdt lijn 25 gewoon rechts. Op de Vrijheidslaan verdween ook het middenplantsoen.


Lijn 25 met de 463+934 bij het nieuwe Amstelstation, 1939.
Foto Haitsma

De lijnkleuren blauw-wit-blauw zijn afgeleid van die van lijn 20 die met zijn geel-blauw-geel ook door de Ferdinand Bolstraat reed, maar niet gelijktijdig met lijn 25. Na de komst van lijn 25 was de rol van lijn 20 al snel uitgespeeld; op 16 juni 1932 was lijn 20 geschiedenis geworden.


De vroegere lijn 20 – voorloper van lijn 25 – met EMW 12 op de Weteringlaan, c. 1926.
Fotograaf onbekend.

OCHTENDLIJNKAART LIJN 25 - 1943


voorzijde

achterzijde
Bron: collectie van stichting Geheugen van Plan Zuid
www.geheugenvanplanzuid.nl

De kleuren van lijn 20 waren weer een variant op die van de Ferdinand-Bolstraatlijn 16 die blauw/geel diagonaal voerde en nog voert. Je zou dus kunnen zeggen dat de kleuren van lijn 25 indirect van die van lijn 16 zijn afgeleid.
Veel later, in de jaren negentig, zou een nieuwe lijn 20 de lijnen 16, 24 en 25 in de spitsuren versterken op het traject Centraal Station – Weteringcircuit. Maar dat gebeuren is ook al lang weer geschiedenis.


Een moderne variant van lijn 20 als ondersteuning van de lijnen 16, 24 en 25 op het Rokin met de 915, 28-4-1992.

Ook in andere opzichten was lijn 25 een “gouden lijn”. In de jaren dertig werd de lijn wel aangeduid als “Jeruzalem-express”, naar de vele Joodse Amsterdammers die in de Rivierenbuurt gingen wonen. Het leidde tot een druk vervoer. Vanaf de eerste dag had de lijn op werkdagen al een frequentie van iets meer dan vier minuten.


Tramverkeer op Damrak en Prins Hendrikkade. Op deze prentbriefkaart is veel te zien. Links rijdt "Hoge Blauwe" 451 met een grote middeninstapbijwagen met Radion-dakreclame op lijn 25. Rechts zien we drieasser 501 als lijn 11 de ronde maken rondom het Open Havenfront. De 427 staat als lijn 24 gereed om het Damrak op te rijden. In de verte berijdt een drieassig tramstel van lijn 9 de Westelijke toegangsbrug. Boven het westelijke spooremplacement in de verte staan stoomlocomotieven te roken, 1949.
prentbriefkaart

t
Drieassige bijwagen nr. 1000 aan de standplaats Rivierenlaan. Het is zondag, dus de brievenbus achterop de tram ontbreekt, 20-4-1958.

In 1931 werd met 19 tramstellen in de ochtendspits een dienst om de 2,5 tot 3,5 minuten geboden. Het vooroorlogse maximum werd bereikt in het begin van 1933 met 21 tramstellen in een 2- tot 4-minutendienst. In de jaren dertig waren er ook diensten die als lijn 25R in de avondspits begonnen op het Rembrandtplein. Lijn 25R bestond tussen 20 december 1932 en 9 oktober 1944


Lijn 25 met de 505+982 op het Victorieplein, 17-5-1959.

In 1939 is lijn 25 verlengd naar het nieuwe Amstelstation.
Ook in de oorlogsjaren had lijn 25 het bijzonder druk, mede door het uitvallen van particuliere vervoermiddelen en de tramlijnen 4 en 8. Sinds begin 1942 werd zelfs met 24 tramstellen een 2,5-minutendienst geboden.


Ook op lijn 25 heeft de dubbelgelede tram zijn intrede gedaan. De 612 op het Victorieplein, 17-9-1962

Toen de tram in 1945 weer ging rijden op een voorlopig beperkt net was ook lijn 25 daarbij. Ingaande 18 juni 1945 boden 21 tramstellen bijna een drieminutendienst. Aangezien lijn 4 voorlopig niet in dienst kwam, verliet lijn 25 het eindpunt Amstelstation en werd de lijn de Rivierenlaan (thans President Kennedylaan) als eindpunt toegewezen. Lijn 8 die ook de Rivierenbuurt bediende zou nooit meer terugkeren.

© afbeelding J.Gijbels
Olieverfschilderij van Jim Gijbels
meer info op: Treinen en trams op doek


Tijdelijk gebrek aan dubbelgelede trams in remise Havenstraat doet enkelgelede wagens op Lekstraatlijnen verschijnen. De 554 op lijn 25, Rivierenlaan, 23-9-1962.

Na de komst van lijn 4 in 1948 nam die lijn het traject Westerscheldeplein (thans Europaplein) – Victorieplein van lijn 8 over waarmee een daling van de frequentie op lijn 25 inzette. Lijn 25 reed sindsdien definitief naar de Rivierenlaan.
In 1967 bereikte het aantal dienstwagens in de werkdagspits voor het eerst een aantal minder dan tien.


Een tram van lijn 25R voor remise Lekstraat, 1941. Het betreft een vreemde eend in de bijt, de 478.
Foto Brahn.

In 1948 verscheen een lijn 25Extra die als ‘lijn S’ (van ‘spoorwagen’) het oude traject naar het Amstelstation bediende in een uurdienst in aansluiting op de treinenloop. ‘Lijn S’ werd overbodig toen in 1949 autobuslijn E (thans een deel van lijn 15) de verbinding met het Amstelstation ging verzorgen.


De tijdelijke lijn S op de Amstellaan nabij de Berlagebrug - 1948
fotograaf onbekend


Wederopstanding van lijn S? De 340 als museumtram, Stationsplein, 15.10.1989. Ook te zien kraanwagen 6011 uit Wenen en museumbus 281 als lijn P.

Lijn 25 begon zijn loopbaan met de bekende groot-bordestramstellen. Al vrij snel verschenen er de blauwe wagens met hun grote middeninstapbijwagens of blauwe bijwagens. Het was de tijd van de modernisering van de Amsterdamse tram. Die modernisering uitte zich in een nieuwe kleurstelling voor de tramwagens en het zoveel mogelijk rijden met losse motorwagens in hoge frequentie.


De tweeassers weer op lijn 25. De 455+783 op de Vijzelgracht, 22-10-1962.
 Fotograaf onbekend.

Al ras werd besloten de 30 blauwe bijwagens 901-930 te verbouwen tot motorwagens die de nummers 446-475 kregen. Deze toen snelste en krachtigste motorwagens werden toen ook aan lijn 25 toegewezen.


Volgens de “gouden letters” heet het eindpunt inmiddels President Kennedylaan. De 445+731 op de middentoegangsbrug tussen Damrak en Stationsplein, 21-5-1965.

In 1949 begon de seriebouw van de drieassers waarvan ook lijn 25 als tweede lijn na lijn 9 profiteerde. De ‘hoge blauwen’, zoals de 446-475 in de wandeling genoemd werden, schoven toen door naar de lijnen 3 en 10 om daar snelle ritten te verzorgen. De grote middeninstapbijwagens gingen deels naar lijn 5 en deels buiten dienst.


Rivierenlaan - 475 (verbouwde bijwagen) en 733 - 28 december 1962
foto: Hans de Haan

Het jaar 1960 bracht de komst van de gelede wagens die in dubbelgelede uitvoering op de 25 verschenen. Op bepaalde diensten bleven echter nog drieassers rijden.


Nieuwe lijnfilms op oude drieassers. Lijn 25 met de 910+990 en de 644 op het Rokin, 30-3-1972.


Zware "aanrijding eigen materieel". Bolkop 618 van lijn 25 in aanrijding met een collega op de kruising Vrijheidslaan / Rijnstraat - begin 70-er jaren.
foto: fotobureau Gralom - uit de collectie van Jan Loman
(!) Wie weet de juiste datum en toedacht van dit ongeval?
mail:
joswiersema@amsterdamsetrams.nl

Sinds de winterdienst 1963/1964 werd ook op lijn 25 het systeem toegepast van een basisdienst met gelede wagens, aangevuld met ‘dagdrieassers’ en in de spitsuren aanvulling met tweassige tramstellen. Na een afwezigheid van 14 jaar kwamen dus de tweeassers op de lijn terug.


Gele gelede wagen 641 van lijn 25 op het Weteringcircuit, 11-9-1983. Op de achtergrond nog een drieassig tramstel van lijn 16. Op die dag werd het 70-jarig bestaan van lijn 16 gevierd en daarom reed de lijn toen deels met museumwagens.

De grote middeninstapbijwagens waren toen echter niet meer aanwezig. De tweeassers reden voor het laatst in de winterdienst 1967/1968. Sinds de zomerdienst van 1975 kende lijn 25 ook geen drieassers meer. Daarmee waren “de gouden letters” van lijn 25 verdwenen. Sinds 1968 reden al steeds minder drieassers moet een ‘zijlat’ rond.


Een groots evenement: de langste tram ter wereld tijdens de viering van 60 jaar lijn 25. Een reeks gekoppelde gelede wagens in de Rijnstraat, 7-4-1990.

Ook Unions hebben op lijn 25 gereden, zij het slechts op lijn 25R gedurende korte perioden tijdens de bezetting. Voor lijn S waren twee speciale motorrijtuigen bestemd, de 323 en de 340 die van crème geschilderde balkons waren voorzien.


Bij de viering van 60 jaar lijn 25 rijdt ook tweeassig tramstel 467+748. Ferdinand Bolstraat, 7-4-1990. De 748 voert als vanouds de lijnkleuren in de sluitlantaarn op het dak.

Zowaar kreeg lijn 25 in 2006 nog een verlenging van zijn route. Sinds 28 mei 2006 rijdt de lijn naar de Piet Heinkade als opvolger van lijn 16 die enige tijd naar dit eindpunt heeft doorgereden.


Ook “blokkendozen” reden op lijn 25; de 787 op de Vijzelgracht, 15.3.1998.


De 2095 - Piet Heinkade - 20 mei 2011


Lijn 25 bij de terminal
foto: Roel Koning

Er zijn plannen voor een aanstaande opheffing van de inmiddels krasse 77-jarige “die zonder problemen kan worden gemist”. Heeft de lijn eigenlijk in overbodigheid gereden? Of hebben die plannen iets te maken met de NZ-lijn?

Ook in 1969 waren er opheffingsplannen voor lijn 25.
In het kader van het plan "Lijnen voor morgen" was bedacht dat afslaande trams op kruisingen maar beter konden verdwijnen. Daartoe had men lijn 25 op het oog. Lijn 4 zou dan worden "rechtgetrokken" (volgens het jargon van die dagen) naar de President Kennedylaan. De Rooseveltlaan zou tramloos worden. Het is er niet van gekomen.

Donkere wolken trekken zich samen boven lijn 25. Volgens de plannen wordt 2014 het eindjaar van de lijn, na 83 jaren dienst.


Combino 2143 als lijn 25 op de Weteringschans onderweg naar de passengersterminal aan de Piet Heinkade, nu al historie, 8.3.2011.
Foto Jeroen Epema.

Alle foto’s van de auteur, tenzij anders vermeld.

omhoog  Routegeschiedenis

03.4.1930 ingesteld Amstellaan-Noorder Amstellaan-Vijzelstraat-Dam-Middentoegangsbrug (terug Westelijke Toegangsbrug)-Stationsplein
20.12.1932 ingesteld supplementdienst 25R Amstellaan-Rembrandtplein tijdens spitsuren
15.-10.1939 verlengd Amstelstation-Mr. Treublaan-Amstellaan
16.10.1939 verlegd supplementdienst 25R van Amstellaan naar Lekstraat
12.12.1943 opgeheven op zon- en feestdagen
09.10.1944 opgeheven op werkdagen
18.6.1945   dienst hervat (niet op zon- en feestdagen) en verlegd naar Rivierenlaan-Rijnstraat; supplementdienst 25R opgeheven
18.8.1946   dienst hervat op zon- en feestdagen
01.09.1980 verlegd heengaand Prins Hendrikkade-Kamperbrug-Stationsplein, teruggaand Middentoegangsbrug
28.5.2006 verlengd De Ruijterkade-Piet Heinkade (Passengersterminal) Zie ook routegeschiedenis van lijn 16
01.01.12 ingekort tot aan CS
15.12.13 opgeheven Bekijk deze pagina >>

 

Cor Fijma - corfijma@amsterdamsetrams.nl   
2.7.2007

zie ook: Kopkoersborden en zijkoersborden van lijn 25 >>

laat een berichtje achter

omhoog

 

Bezoekersteller

eXTReMe Tracker